Ашық түзутісті цилиндрлік берілісті есептеу
Ашық тісті цилиндрлік берілістің геометриялық параметрлері тістерді иілу кернеу бойынша беріктікке есептеу шартынан анықталады.
3.1 Бастапқы мәліметтер:
Беріліс схемасы – тісті доңғалақтар консольды орналасқан.
Шестерня мен доңғалақ біліктеріндегі айландырушы момент және айналу жиілігі:
Шестерня материалы – болат 45 МЕСТ 1050-88, термикалық өңдеу – жақсарту,
Доңғалақ материалы – болат 45 МЕСТ 1050-88, термиялық өңдеу – жақсарту,
.
Мүмкіндік кернеуді сесептеу:
иілу беріктікке есептеуде
мұнда - төзімділік шегі,
шестерня үшін -
тісті доңғалақ үшін -
– шыдамұзақтығы (шыдамдылық) коэффициенті,
;
- қауіпсіздік коэффициенті,
3.2 Іліністің есепті модулі
мұнда – коэффициент, түзутісті беріліс үшін – 1,4 және қиғаштісті беріліс үшін – 1,12 тең деп қабылдау мүмкін;
– шестерня білігіндегі айландырушы момент, Нмм;
- шестерняның тістер саны,
қабылдаймыз.
- шестерня енінің диаметрге қатынасы коэффициенті.
3.1- кесте бойынша тіс бетінің қаттылығына және шестерняның тірекке қатысты орналасуы тәуелділігінен таңдап алынады,
деп қабылдаймыз.
3.1- кесте. Шестерня енінің диаметрге қатынасы коэффициентің алдын ала ұсынылатын мәндері (Иванов)
Доңғалақтардың тірекке қатысты орналасуы | Тістің жұмыс беттерінің қаттылығы | |
HB1(2) ≤ 350 | HB1(2) > 350 | |
Симметриялық Ассимметриялық Консольды | 0,8 ¸ 1,4 0,6 ¸ 1,2 0,3 ¸ 0,4 | 0,4 ¸ 0,9 0,3 ¸ 0,6 0,2 ¸ 0,3 |
Ескерту: 1. Үлкен мәндері – тұрақты және оған жақын жүктемелер үшін, білік және тіректің қатаң конструкциялары үшін.
2. Шевронды беріліс үшін b – жартылау шевронның қосындысы; - 1,3 ÷ 1,4 есе үлкейту мүмкін.
- жүктеменің шоғырлану коэффиценті, 3.2- кестеден
жуық мәндері доңғалақтардың тірекке қатысты орналасуы бойынша таңдалады.
Доңғалақтар консольды орналасқан және , сондықтан
3.2- кесте. Жүктеменің шоғырлану коэффиценті
![]() | Доңғалақтардың тірекке қатысты орналасуы | ||
консольды | Симметриялық | Ассимметриялық | |
0,2 | 1,15/1,08 | 1/1 | 1,02/1,02 |
0,4 | 1,22/1,18 | 1/1 | 1,08/1,03 |
0,6 | 1,32/1,3 | 1,03/1,02 | 1,11/1,05 |
0,8 | - | 1,06/1,03 | 1,17/1,07 |
1,0 | - | 1,10/1,04 | 1,23/1,1 |
1,2 | 1,14/1,06 | 1,29/1,13 | |
1,4 | 1,17/1,08 | 1,36/1,17 |
Ескерту: алымында - , бөлімінде –
– сыртқы динамикалық жүктемені ескеретін коэффицент. 3.3- кестеден таңдалады.
3.3- кесте. Сыртқы динамикалық жүктеме коэффицентінің мәні (МЕСТ 21354-87)
Қозғалтқыштың жүктелу режимі | Жетектегі машинаның жүктелу режимі | ||||
Бірқалыпты | 1,00 | 1,25 | 1,50 | 1,75 | |
Кіші бірқалып-сыздық | 1,10 | 1,35 | 1,60 | 1,85 | |
Орташа бірқалып-сыздық | 1,25 | 1,50 | 1,75 | 2,00 | |
Едәуір бірқалып-сыздық | 1,50 | 1,75 | 2,00 | 2,25 |
Қозғалтқыштың жүктелу режимінің сипаттары:
1 Бірқалыпты – электрқозғалтқыштар;
2 Кіші бірқалыпсыздық – гидравликалық қозғалтқыштар;
3 Орташа бірқалып-сыздық – көпцилиндрлі ІЖҚ;
4 Едәуір бірқалыпсыздық – бірцилиндрлі ІЖҚ.
Жетектегі машинаның жүктелу режимінің сипаттары:
1 Бірқалыпты – бірқалыпты жұмыс істейтін ленталы,пластинкалы конвейерлер, жеңіл көтергіш құрылғы, вентиляторлар және т.с.с;
2 Кіші бірқалыпсыздық – бірқалыпсыз жұмыс істейтін ленталы және пластиналы транспортерлар, шестернялы және ротационды сорғылар, станоктардың бас жетектері, ауыр көтергіш құралдары, крандар механизмдері, өнеркәсіп және кеніші вентиляторлары, көпцилиндрлі поршенді сорғылар және т.с.с;
3 Орташа бірқалыпсыздық – резина және пластмаса үшін былғауыштар, ағашөңдейтін станоктар, бірцилиндрлі поршенді сорғылар және т.с.с;
4 Едәуір бірқалыпсыздық – экскаваторлар, ожаулар, бұрғы машиналары брикеттеуші пресстар, ыстық прокаттардың станиналары және т.б.
- тіс формасын ескеретін коэффицент. 3.4- кестеден тісті доңғалақтартың келтірілген тістері саны және құралдың жылжыту коэффициентіне тәуелділігінен анықталады.
Қиғаш тісті берілістің эквивалент тістер саны мына формуламен анықталады , (i = 1, 2, …).
және
, болған жағдайда
тең.
3.4- кесте. Тіс формасын коэффицент мәндері (МЕСТ 21354-87) (Дунаев)
z немесе zv | Құралдың жылжыту коэффициенті | ||||||||
- 0.5 | - 0.4 | - 0.25 | - 0.16 | + 0.16 | + 0.25 | + 0.4 | + 0.5 | ||
- | - | - | - | - | - | - | 3.68 | 3.46 | |
- | - | - | - | 4.28 | 4.01 | 3.78 | 3.54 | 3.40 | |
- | - | - | 4.40 | 4.07 | 3.83 | 3.64 | 3.50 | 3.39 | |
- | - | 4.30 | 4.13 | 3.90 | 3.72 | 3.62 | 3.47 | 3.40 | |
4.50 | 4.27 | 4.05 | 3.94 | 3.78 | 3.65 | 3.59 | 3.46 | 3.40 | |
4.14 | 4.02 | 3.88 | 3.81 | 3.70 | 3.56 | 3.57 | 3.48 | 3.42 | |
3.96 | 3.88 | 3.78 | 3.73 | 3.68 | 3.56 | 3.54 | 3.49 | 3.44 | |
3.82 | 3.78 | 3.71 | 3.68 | 3.61 | 3.55 | 3.55 | 3.50 | 3.48 | |
3.79 | 3.74 | 3.68 | 3.68 | 3.61 | 3.55 | 3.55 | 3.50 | 3.48 | |
3.73 | 3.70 | 3.66 | 3.63 | 3.60 | 3.61 | 3.55 | 3.51 | 3.50 | |
3.70 | 3.68 | 3.64 | 3.62 | 3.60 | 3.58 | 3.55 | 3.53 | 3.51 | |
3.68 | 3.66 | 3.62 | 3.61 | 3.60 | 3.56 | 3.65 | 3.55 | 3.52 | |
3.64 | 3.62 | 3.62 | 3.62 | 3.62 | 3.59 | 3.58 | 3.56 | 3.56 | |
>180 | 3.63 | 3.63 | 3.63 | 3.63 | 3.63 | 3.63 | 3.63 | 3.63 | 3.63 |
Онда
Есепетелген модульдің мәнін стандартқа сәйкес дөңгелектейміз (3.5- кесте).
3.5- кесте - Тісті дөңгелек тісі модулінің стандарт мәндері (МЕСТ9563-80)
Қатар | Модуль, мм |
1; 1,25; 1,5; 2; 2,5; 3; 4; 5; 6; 8; 10; 12; 16; 20; 25; 32; 40; 50; 60; 80; 100 | |
1,125; 1,375; 1,75; 2,25; 2,75; 3,5; 4,5; 5,5; 7; 9; 11; 14; 18; 22; 28; 36; 45; 55; 70; 90 |
3.3. Тісті доңғалақтың тістер саны
- бүтін санға дөңгелектендіріледі.
– ашық тісті беріліс сатысының беріліс саны,
;
3.4. Беріліс санының нақты мәні
3.5. Тісті доңғалақтардың негізгі геометриялық параметрлерін есептеу
Бөлгіш шеңберінің диаметрі
.
Тіс басы (дөңесі) шеңберінің диаметрі
.
Тіс аяғы (ойығы) шеңберінің диаметрі
.
3.6. Өсаралық ара қашықтық
3.7. Тісті доңғалақ тәжісінің ені
Дөңгелек енін Ra40 нормаль сызықтық өлшем қатары мәнінің жақынына дөңгелектеп, тең деп қабылдаймыз.
Шестерня тәжісінің ені
,
- мәндерін Ra40 нормаль сызықтық өлшем қатары мәнінің үлкен жақынына дөңгелектендіріледі.
Өлшемдердің қатары ... 22; 24; 25; 26; 28; 30; 32; 34; 36; 38; 40; 42; 45; 48; 50; 52; 56; 60; 62; 63; 65; 70; 72; 75; ...
3.8. Тісті доңғалақтар ілінісіндегі күштер
шеңберлік күш, Н
Радиал күш, Н
3.9. Доңғалақтардың шеңберлік жылдамдығы, м/с
мұнда - шестерняның бөлгіш диаметрі, мм;
– шестерня білігінің айналу жиілігі,
3.10. Тісті доңғалақтарды жасаудың дәлдік дәрежесі
Тісті доңғалақтарды жасаудың дәлдік дәрежесі 3.6- кесте бойынша тісті доңғалақтың мүмкіндік шеңберлік жылдамдығына және берілістің қолдану саласы тәуелділігінен анықталады.
3.6- кесте. Тісті доңғалақтарды жасау дәлділігінің дәрежесі (МЕСТ 1643-81) (Ив, Д)
Дәлдік дәрежесі | Мүмкіндік шеңберлік жылдамдық ![]() | Ескерту | |||
түзу тісті | түзу емес тісті | ||||
цилиндрлік | конустық | цилиндрлік | конустық | ||
(жоғары дәлдік) | < 15 | < 12 | < 30 | < 20 | Жоғары жылдамдықты беріліс, дәл кинематика-лық механизмдер |
(нормаль дәлдік) | < 10 | < 8 | < 15 | < 10 | Жоғары жылдамдықты және жоғары жүктемелі берілістер |
(орта дәлдік) | < 6 | < 4 | < 10 | < 7 | Ерекше дәлдікті талап етпейтін жалпы машина жасаудағы берілістер |
(төмен дәлдік) | < 2 | < 1,5 | < 4 | < 3 | Дәлдікке жеңілдетілген талаптар қойылған жай жүретін берілістер |
3.5- кестеден тісті доңғалақтарды дайындау дәлділігі дәрежесін 9 (төмен дәлдік) қабылдаймыз.
3.11. Иілу кернеудің жүктемесінің есепті коэффицентін анықтау
,
мұндағы - жүктеменің шоғырлану коэффиценті (3.1- кесте),
болғанда,
- жүктеменің динамикалық коэффиценті (3.7- кесте), тістің дәлділік дәрежесі 9, тіс бетінің қаттылығы HB ≤ 350 МПа және шеңберлік жылдамдық
м/с болғанда,
;
3.7- кесте. (Иванов, Дунаев)
Иілу кернеу бойынша жүктеменің динамикалық коэффиценті
Дәлділік дәрежесі | Тіс бетінің қаттылығы | Шеңберлік жылдамдық ![]() | ||||
≤ 350 HB | 1,06/1,03 | 1,18/1,09 | 1,32/1,13 | 1,50/1,20 | 1,64/1,26 | |
> 350 HB | 1,02/1,01 | 1,06/1,03 | 1,10/1,06 | 1,16/1,06 | 1,20/1,08 | |
≤ 350 HB | 1,08/1,03 | 1,24/1,09 | 1,40/1,16 | 1,64/1,25 | 1,80/1,32 | |
> 350 HB | 1,02/1,01 | 1,06/1,03 | 1,12/1,05 | 1,19/1,08 | 1,25/1,10 | |
≤ 350 HB | 1,10/1,04 | 1,30/1,12 | 1,48/1,19 | 1,77/1,30 | 1,96/1,38 | |
> 350 HB | 1,03/1,01 | 1,09/1,03 | 1,15/1,06 | 1.24/1,09 | 1,30/1,12 | |
≤ 350 HB | 1,11/1,04 | 1,33/1,12 | 1,56/1,22 | 1,90/1,36 | - /1,45 | |
> 350 HB | 1,03/1,01 | 1,09/1,03 | 1,17/1,07 | 1.28/1,11 | 1,35/1,14 |
Ескерту: алымында - түзу тісті, бөлімінде – қиғаш тісті тісті доңғалақтар үшін келтірілген
– тістердің бірқалыпты жүктелмегенін ескеретін коэффициент (3.8- кесте), түзутісті цилиндрлік доңғалақтар үшін
.
Онда
3.12. Доңғалақ тістерін иілу беріктігіне тексеру
Түзу тісті доңғалақ үшін
Иілу беріктік шарты орындалды.