Түрлендіру әдісін қолдану
Біз геометрияның теориялық сұрақтарын қарастырғанымызда түрлендіру әдісінің кейбір қолдануларын қарастырдық. Мысалы, қозғалысты фигуралар теңдігін анықтағанда, ұқсас түрлендіруді үшбұрыштар ұқсастығын оқып-үйренгенде.
Түрлендірулер әдісін түрлі геометриялық есептер шығаруда қолдануды қарастырайық.
19-мысал. АОВ тікбұрыштың ішінен М нүктесі алынған.
Сурет - 46 |
![Түрлендіру әдісін қолдану Түрлендіру әдісін қолдану - student2.ru](/images/matematika/t1199-rlendiru-1241-disin-1179-oldanu-406211-1.png)
шарттарын қанағаттандыратындай нүктелер жүргізілген. М1, О және М2 нүктелерінің бір түзудің бойында жататынын дәлелдеу керек (46- сурет)
Берілгені: АОВ =90"
М € АОВ
SOA(M) = M1, SOB(M) = М2
Дәлелдеу керек: (М1, О және М2) €L
Дәлелдеу. М1, О, М2 нүктелері бір түзудің бойында жату үшін
l=
5, яғни олар вертикаль бұрыштар болуы қажет. АО ны созсақ,
АОВ= 90 °, онда
ВОК = 90 °.
Бұл арадан 5 = 90?-
4
2= 90?-
3 түрінде жазуға болады. Симметриялы нүктелердің қасиеті бойынша
4 =
3
2 =
1
Сонымен, 5 = 90?-
4
1 = 90?-
4 яғни
5 =
1 вертикаль бұрыштар болады.
Ендеше М1,О, М2 нүктелері бір түзудің бойында жатады.
20-мысал. Берілгені: ∆АВС (47-сурет)
AL - биссектриса,
КМ AL
BB1 КМ
Дәлелдейтініміз: Р∆ВВ1С1 > Р∆АВС
Дәлелдеуі. ВВ1+В1С+ВС>АВ+АС+ВС
немесе ВВ1+ В1С>АС+АВ
КМ -ге қарағанда
нүктесін табамыз. 47-сурет
Симметриялы нүктелердің қасиеті бойынша l=
2 (1), мұндағы
2+
3 =
4+
5 себебі: AL
KM.
Есептің шарты бойынша 2=
3, ендеше
2=
5 (2).
Жоғарыдағы (1), (2) теңдіктерден =
5 болады. Демек,
AB -
түзу сызық. ∆ ВС1 үшбұрыштың екі қабырғаның ұзындықтарының қосындысы үшінші қабырғасының ұзындығынан артық деген қасиет бойынша С1В1 + В1В> С1А + АВ
Себебі С1В1 = В1С, С1А = АС сонымен, В1С1+ В1В > AC + АВ теңсіздіктің екі жағына ВС-ні қоссақ, нәтижесінде В1В + В1С1 + BC>AC + АВ + ВС болады.
Сурет 48 |
![Түрлендіру әдісін қолдану Түрлендіру әдісін қолдану - student2.ru](/images/matematika/t1199-rlendiru-1241-disin-1179-oldanu-406211-41.png)
Берілгені: ∆АВС: АВ = ВС
М АС, АК
ВС
MN ВС
РM AB
Дәлелдеу керек: PM + МК = АК
Дәлелдеу үшін АС қабырғасына қарағанда ∆АВС-ға симметриялы үшбұрыш сызамыз, сонда АВСВ1 ромбы шығады. Р нүктесіне симметриялы Р1= S (Р) нүктені табамыз. Р мен М нүктелерін қосып, Р, М, Nнүктелерінің бір түзу бойында жататынын дәлелдейміз. Егер Р1= SАС (Р) болса, онда Р1М АВ1
Сурет 49 |
![Түрлендіру әдісін қолдану Түрлендіру әдісін қолдану - student2.ru](/images/matematika/t1199-rlendiru-1241-disin-1179-oldanu-406211-47.jpg)
Берілгені: ∆ОВС, ВС = а,
ОЕ : EC = OD : BD = m
Табатынымыз DE - ?
Шешуі: Н0к -гомотетияны қарастыралық. Егер Н0к (О) = О, Н0к (D) = В, Н0к(Е) = С, болса,
Онда ОС = к∙ОЕ, OB = к∙OD және
ВС = к ∙ DE → а = к ∙ DE —> DE=
23-мысал. Трапецияның табандарына параллель және диагональдарының қиылысу нүктесінен өтетін, бүйір қабырғаларын қосатын кесіндісінің үзындығын табу керек.
50-сурет |
![Түрлендіру әдісін қолдану Түрлендіру әдісін қолдану - student2.ru](/images/matematika/t1199-rlendiru-1241-disin-1179-oldanu-406211-50.jpg)
Табатынымыз: ЕҒ-?
Шешуі: Центрі О-нүктесі, к - коэффициенті болатын гомотетияны қарастыралық. Мұндағы О— трапецияның диагоналдарының қиылысу нүктесі.
Гомотетияның анықтамасы бойынша
24-мысал. Үшбұрыш қабырғаларының ортасын қосқаннан (центрі - медианаларының қиылысу нүктесі) коэффициенті к = - ? болатын, әуелгі үшбұрышқа гомотетиялы үшбұрыш шығатынын дәлелдеу керек
(51-сурет).
Берілгені: ∆АВС
Сурет 51 |
Дәлелдейтініміз: ∆АВС және ∆А0В0С0
гомотетиялы болатынын, яғни Н (∆АВС)=∆А0В0С0
Шешуі: Берілген ABC үшбұрышының медианаларының табандарын төбелеріне сәйкес А0В0 және С0 деп белгілеп, оларды қоссақ, ∆А0В0С0, шығады. О - центрлі коэффициенттері К болатын және Н0к(0) = 0, Н0к (A) = А0, Н0к (B) = В0, Н0к (С) = С0 шарттарын қанағаттандыратын
Сурет 52 |
![Түрлендіру әдісін қолдану Түрлендіру әдісін қолдану - student2.ru](/images/matematika/t1199-rlendiru-1241-disin-1179-oldanu-406211-54.jpg)
- . Сонымен, к = -
бола отырып, ∆АВС мен ∆А0В0С0 гомотетиялы болады.
25-мысал. ABCD - параллелограмының А төбесінен BD диагоналын және CD қабырғасын сәйкесінше P, Q нүктелерінде қиып өтетін түзу жүргізілген.
Егер =
болса, онда
=
+1
теңдігі орындалатынын көрсету керек.
Шешуі. Берілгендері бойынша Hкр(Р) = Р,Hкр(A) = Q, HkP(B) = D
HRp (B) = D шарттарын қанағаттандыратындай түрлендірулер жүргіземіз. Сонда
гомотетия коэффициенті.
AB:DC = немесе
=